Met betrekking tot elk ingeslikt voorwerp kunnen door een behandelend dierenarts de volgende vragen gesteld worden: laten braken, inhullend voedsel geven, opereren of (doorsturen voor) endoscopie? En kan er in het laatste geval nog gewacht worden of moet dat met spoed?
Naast het inslikken van een vreemd voorwerp, kunnen bovenstaande vragen ook gesteld worden bij (het vermoeden van) een vergiftiging. Laten braken is in dat geval de meest eenvoudige en snelle oplossing, maar niet in alle gevallen.
Braken is ook af te raden na inslikken van een scherp voorwerp, etsende stoffen (bijvoorbeeld schoonmaakmiddelen) en vetten of oliën. Deze laatste kunnen namelijk de luchtpijp inlopen.
Ook bij een verminderd bewustzijn, sufheid, sloomheid of heftige krampen kan het dier beter niet braken.

Braken: op de praktijk!

Het advies om een schep zout achter op de tong te geven is inmiddels achterhaald, vanwege het risico op een fatale zoutvergiftiging. Het dier moet zo snel mogelijk (< 1 uur na opname) naar de praktijk worden gebracht, waar een braakopwekkende injectie kan worden toegediend. Voor vertrek naar de praktijk mag er geen voer gegeven worden in verband met een mogelijk vereiste algehele narcose. Bovendien kan in een volle maag geen endoscopie worden uitgevoerd.

Wat kan de eigenaar wel doen bij een vergiftiging?

In veel gevallen is het zinvol om de concentratie van het opgenomen "vergif" te verdunnen met water door het dier te laten drinken. Daarnaast kan de toediening van actieve kool (Norit) de opname van sommige stoffen uit het maag-darmkanaal beperken.
Het toedienen van (koffie)room of boter is aan te raden bij inslikken van schuimvormende stoffen (zepen, wasmiddelen) en paraffine kan zinvol zijn na opname van verschillende vettige stoffen. Breng het dier daarna zo snel mogelijk naar de dierenarts voor een klinisch onderzoek en een passende (ondersteunende) therapie.

Vreemde voorwerpen; eruit of erin?

Wanneer een dier een scherp voorwerp heeft ingeslikt (bijvoorbeeld een naald of satéprikker) hangt het soms van de lengte van het voorwerp en de grootte van het dier af, of het verwijderd moet worden. Ook de plaats waar het vreemde voorwerp zich bevindt bepaalt in belangrijke mate wat de therapie (on)mogelijkheden zijn en de ernst van eventuele complicaties.

Vreemde voorwerpen in de mond-/keelholte

Scherpe voorwerpen kunnen in de mond- en keelholte veel schade aanbrengen. Onderaan de tong lopen enkele grote bloedvaten die bij beschadiging hevig kunnen bloeden. Een groot voorwerp dat vastloopt in de keelholte kan de luchtwegen blokkeren en vereist direct ingrijpen. Om de mond- en keelholte goed te onderzoeken op (scherpe) voorwerpen is vaak een narcose vereist. Caustische stoffen (afbijtmiddelen, zuren, terpentine, gootsteenontstopper etc.) kunnen zweren veroorzaken in het slijmvlies van de mond en keel.
Kwijlen is één van de meest opvallende symptomen. Een ontsteking in de mondholte gaat meestal met een slechte geur gepaard.

Vreemde voorwerpen in de neus-/keelholte

Bij braken kunnen vreemde voorwerpen in de neus-keelholte terecht komen. Dit komt nogal eens bij katten voor nadat ze (katten)gras hebben gegeten. Symptomen zijn vaak niezen, snotteren en beiderzijdse neusuitvloeiing. Ook reverse sneezing wordt veel gezien. Zo'n grasspriet moet meestal onder narcose verwijderd worden en wanneer de grasspriet al verder naar achteren in de luchtweg is verschoven, is het soms nodig te verwijzen voor endoscopie.

Vreemde voorwerpen in de slokdarm: pas op met buffelhuid!

De slokdarm is een heel kwetsbaar onderdeel van het maag-darmkanaal. Een perforatie (doorboring) van de slokdarm waardoor een ontsteking ontstaat kan nogal eens tot de dood leiden.
Daarnaast is de kans op vernauwing groot na inklemming van een vreemd voorwerp. De slokdarm zal vaak blijven samentrekken op de plaats waar het voorwerp is vastgelopen en kan daarna vanwege de slechte doorbloeding lokaal afsterven (necrose).
Daarom is het altijd een echt spoedgeval als er een vreemd voorwerp in de slokdarm is blijven steken. Vooral buffelhuid en het vroegtijdig inslikken van een te groot stuk hiervan kan problemen geven bij kleine honden. Met name de West Highland White Terriër en de Cairn Terriër worden regelmatig met dit probleem aangeboden voor behandeling. Ook het inslikken van een stuk kauwstaaf veroorzaakt wel eens een verstopping in de slokdarm. Zowel endoscopie als chirurgie van de slokdarm zijn specialistische ingrepen, waarvoor meestal verwezen moet worden.

Vreemd voorwerp in maag of dunne darm

Als een vreemd voorwerp is ingeslikt en het in de maag is aangekomen, dan is de belangrijkste vraag "kan het daar schade aanbrengen?". Een ingeslikt kauwschoentje/kauwbot zal in de maag onder invloed van het maagzuur uit elkaar vallen en verteerd worden. Wanneer het echter vroegtijdig doorschiet naar de darm, kan het hier een verstopping veroorzaken die chirurgisch verwijderd moet worden. Grote voorwerpen, lange voorwerpen (naald met draad of een saté prikker) en giftige voorwerpen (batterij in opgegeten speelgoed) dienen verwijderd te worden via chirurgie. Scherpe voorwerpen (botsplinters,stukken glas, punaise, naald zonder draad etc.) kunnen vaak probleemloos door de darmen, zonder dat ze de darmen beschadigen of perforeren. Weeg bij een scherp voorwerp als een cocktailprikker de afmeting van het darmkanaal van het dier mee: bij een grotere hond zoals de Labrador zal deze kunnen passeren, maar bij alle kleinere rassen is verwijderen verstandiger.
Wanneer besloten wordt het scherpe voorwerp te laten passeren kan eventueel een inhullende voeding gegeven worden door bijvoorbeeld een pluk watten te mengen met wat blikvoeding. Zolang het voorwerp nog in de maag zit, kan het endoscopisch of chirurgisch verwijderd worden (dan geen voeding vooraf geven!). Is het voorwerp al doorgeschoten naar de darm, dan is chirurgie vaak de enige optie. Metalen voorwerpen kunnen soms met een aan een maagsonde bevestigde magneet verwijderd worden.

Vreemde voorwerpen in dikke darm, rectum en anus

Wanneer een scherp voorwerp veilig de dunne darm heeft gepasseerd, zorgt de dikke darm met zijn grotere diameter voor weinig problemen en zal het voorwerp probleemloos de endeldarm bereiken. De anus is echter een stevige sluitspier en hier lopen vreemde voorwerpen soms alsnog vast. Vooral scherpe voorwerpen kunnen het rectum dan ernstig beschadigen en leiden tot strictuurvorming (vernauwing). Het oprekken van een rectumstrictuur (onder narcose) is een ingreep waarvoor vaak verwezen moet worden. De prognose van het oprekken van de strictuur en de medicamenteuze nabehandeling is vaak wel gunstiger dan de behandeling van slokdarmstricturen.

Samenvatting van een artikel van dierenarts Simone Thissen, in het vaktijdschrift "In Praktijk" van augustus 2010

In onze Top Drie van ingeslikte vreemde voorwerpen staan:

Tennisbal (grote honden kunnen deze met hun sterke kaken kapot bijten en inslikken, door de scherpe randen van een kapotgebeten tennisbal kan deze veel schade in de maag en darmen veroorzaken)

Stukken hout, ook van de hondenmand, stenen

Speelgoed, babyspenen en vruchtenpitten.